Eater
EU-piraterij-blokkades werken niet: rapport pleit voor verbod op IP-blokkades en aansprakelijkheid van rechthebbenden
Een nieuw beleidsrapport van het onafhankelijke Europese denktank CEPS wijst uit dat de blokkadepogingen van piratensites in verschillende EU-landen ernstige gebreken vertonen. Het door de moedermaatschappij van NordVPN gefinancierde rapport doet diverse aanbevelingen. De belangrijkste is een volledig verbod op IP-adresblokkades, omdat deze vaak te veel legitieme websites onterecht blokkeren.
Sinds de late jaren 2000 lopen Europese landen voorop in het blokkeren van piratensites. Aanvankelijk werden internetproviders verplicht de toegang tot beruchte piratensites te beperken. De laatste jaren zijn deze blokkadeverplichtingen uitgebreid naar andere online tussenpersonen.
Zo zijn in meerdere landen ook derden die DNS-diensten leveren, zoals Cloudflare, OpenDNS en Google, aangewezen om blokkeringsmaatregelen uit te voeren. Kort daarna werden ook VPN-diensten het mikpunt, omdat deze diensten vaak gebruikt worden om blokkades te omzeilen.
Hoewel grote rechthebbenden stellen dat deze maatregelen effectief en gepast zijn, worden ze bekritiseerd vanwege overblocking, waarbij ook legale websites en diensten geblokkeerd werden. Dit belemmert de vrije informatiestroom.
Het vandaag gepubliceerde rapport van het Centrum voor Europese Beleidsstudies (CEPS) versterkt die kritiek. CEPS is geen onderdeel van de EU, maar een toonaangevend onafhankelijk Europees denktank dat advies geeft over EU-beleid.
Voordelen en nadelen van websiteblokkades
De studie De voordelen en nadelen van wetgeving rond websiteblokkades: een economische, juridische en beleidsanalyse bekijkt alle 27 EU-lidstaten. Het onderzoekt of blokkades effectief, proportioneel en verenigbaar met het EU-recht zijn.
De kernconclusie is duidelijk: siteblokkades brengen grote risico’s met zich mee op onbedoelde en schadelijke gevolgen. Deze bijwerkingen – zoals overblocking – worden vaak onvoldoende onderkend voorafgaand aan de invoering van blokkades.
Deze problemen ontstaan mede doordat rechthebbenden niet aansprakelijk zijn voor fouten en ook niet opdraaien voor de kosten. Die vallen meestal op de internetproviders en andere tussenpersonen.
“Rechthebbenden hebben geen financiële prikkel om terughoudend te zijn, omdat zij de kosten niet dragen. Dit leidt tot strengere blokkadeverzoeken zonder oog voor de schade die ze veroorzaken,” staat er in het rapport.
Italië en Spanje: patroon van nevenschade
Het rapport zoomt in op zes landen binnen de EU. In elk van deze landen is de kritiek op blokkades helder.
In Italië werkt het systeem Piracy Shield onder toezicht van toezichthouder AGCOM. Internetproviders moeten binnen 30 minuten na melding bepaalde domeinen en IP-adressen blokkeren, zonder voorafgaande rechterlijke toetsing. Dit leidde vaak tot overblocking, waarbij legale sites onterecht ontoegankelijk werden.
In plaats van maatregelen te nemen tegen deze nevenschade legde AGCOM in januari een boete van 14,2 miljoen euro op aan Cloudflare, omdat het bedrijf weigerde zijn DNS-resolver 1.1.1.1 wereldwijd te filteren. Cloudflare is in beroep gegaan en betwist de rechtmatigheid van het Piracy Shield.
Ook Spanje rapporteert soortgelijke problemen. Na een rechterlijk bevel voor LaLiga in februari 2025 werden IP-adressen van Cloudflare geblokkeerd. Hoewel de blokkade piratenstreams tegenhield, werden daarmee ook 3.300 legale diensten getroffen.
“De nevenschade was groot voor gewone gebruikers, bedrijven en services zonder enige link met piraterij,” concludeert het rapport. In maart 2025 wees de rechter het beroep van Cloudflare formeel af.
In België hebben blokkades van DNS-resolvers geleid tot het tijdelijke vertrek van OpenDNS uit het land in april 2025. Na opschorting van het besluit keerde het bedrijf terug, maar niet zonder schade aan het digitale ecosysteem te hebben toegebracht.
Dit incident laat zien hoe overmatige gerechtelijke maatregelen onbedoelde gevolgen kunnen hebben en hoe een disproportionele aansprakelijkstelling ertoe kan leiden dat aanbieders stoppen in plaats van meewerken.
Werkt blokkeren eigenlijk?
Naast nevenschade stelt het rapport de effectiviteit van blokkades ter discussie. Gebruikers blijken makkelijk blokkades te omzeilen.
Verschillende wetenschappelijke studies worden aangehaald, zoals een artikel uit 2023 van onderzoekers van Chapman University en Carnegie Mellon University. Zij vonden dat blokkades een lichte toename van bezoeken aan legale sites veroorzaakten. Of dat effect blijvend is, blijft onduidelijk.
“Nieuw onderzoek toont aan dat blokkades het gebruik van illegale IPTV- en streamingdiensten sterk beperken, maar geen studie heeft tot nu toe voor langere termijn vastgesteld hoe lang die effecten blijven,” aldus het rapport.
Het rapport constateert dat de illegale consumptie van films en muziek wel sterk is afgenomen, maar schrijft dit toe aan betere en betaalbare legale alternatieven, niet aan handhaving.
Rechthebbenden zijn zich bewust van de beperkingen van site-blocking. Daarom hebben ze hun blokkadeverzoeken uitgebreid naar DNS-diensten en VPN-providers, wat we zagen in Frankrijk, België, Italië en Spanje.
CEPS ziet strengere blokkades niet als oplossing en doet meerdere aanbevelingen voor EU, lidstaten en rechthebbenden.
Afbraak van IP-blokkades
De belangrijkste aanbeveling is het geheel afschaffen van IP-blokkades. Die blokkeren te veel legale websites, omdat veel domeinen één IP-adres delen. DNS- en URL-blokkades zijn doelgerichter.
Dit standpunt werd ook gedeeld door de Oostenrijkse telecomtoezichthouder TKK, die IP-blokkades praktisch verbood.
“Waar blokkades noodzakelijk zijn, moeten beter gerichte methoden zoals DNS- of URL-blokkades worden gebruikt, zoals ook het Oostenrijkse TKK bepleit,” luidt het rapport.
Verder stelt het rapport voor dat rechthebbenden bijdragen aan de kosten van blokkades en verantwoordelijk gesteld kunnen worden voor schade door overblocking.
| # | Doelgroep | Samenvatting aanbevelingen |
|---|---|---|
| 1 | Rechthebbenden | Bedenk je prijsstelling en beperkingen zoals geografische blokkades; brede toegang tot betaalbare content voorkomt piraterij het beste. |
| 2 | Lidstaten | Help gebruikers legaal van illegaal te onderscheiden, bijvoorbeeld via educatie. |
| 3 | Europese Unie | Beoordeel overtredingen volgens het recht van het gebruiksland, niet het land van herkomst. |
| 4 | Rechthebbenden | Richt je eerst op de echte overtreders, niet alleen op tussenpersonen. |
| 5 | Europese Unie | Geef duidelijker EU-richtlijnen over blokkades, houd rekening met subsidiariteit en voorkom marktversnippering. |
| 6 | Lidstaten | Zorg voor voorafgaande of snelle rechterlijke toetsing van blokkadebevelen. |
| 7 | Europese Unie | Vermijd IP-blokkades; gebruik beter gerichte blokkades via DNS of URL. |
| 8 | Lidstaten | Bij uitbesteding van blokkades aan private partijen moet toezicht en bescherming geborgd zijn. |
| 9 | Lidstaten | Beperk de duur en de geografische reikwijdte van blokkades; voer periodieke evaluaties uit. |
| 10 | Europese Unie | Rechthebbenden dienen mee te betalen en aansprakelijk te zijn bij overblocking. |
| 11 | Lidstaten | Nationale toezichthouders moeten blokkades toetsen vóór uitvoering, niet achteraf. |
| 12 | EU & Lidstaten | Versterk coördinatie en handhaving van blokkades, geef toezichthouders voldoende middelen en richtlijnen. |
Alle blokkadebevelen moeten volgens het rapport vooraf of snel juridisch getoetst worden, tijdgebonden zijn en nauwkeurig omschreven.
Het Britse model komt het dichtst bij het ideaal. Britse hoge rechtbanken beperken blokkades in tijd, eisen technische onderbouwing en laten alleen blokkades toe die legale content ongemoeid laten. Er zijn daar ook weinig meldingen van overblocking.
Onderzoek gefinancierd door Nord Security
CEPS geeft aan dat dit onderzoek is uitgevoerd op verzoek én met ondersteuning van Nord Security, het moederbedrijf van NordVPN. Tegelijk benadrukt het denktank dat de analyse volledig onafhankelijk is en alleen de mening van de auteurs weerspiegelt.
In een gesprek met TorrentFreak bevestigde een woordvoerder van Nord Security de steun voor het studieproject, met nadruk op de onafhankelijkheid van het onderzoek.
“Blokkades nemen in Europa toe, maar er is weinig onafhankelijk onderzoek naar hun effectiviteit en juridische houdbaarheid. Nord Security financiert dit CEPS-rapport omdat beleid gebaseerd moet zijn op feiten, niet op aannames,” aldus Nord.
NordVPN, een van ‘s werelds populairste VPN-diensten, heeft een grote belangen bij dit debat en is zelf ook doelwit van blokkades, vooral in Frankrijk. NordVPN ging in beroep tegen deze maatregelen.
Nord Security was onlangs aanwezig bij de presentatie van het rapport in Brussel. Hun juridisch adviseur Emilija Beržanskaitė uitte daar kritiek op de manier van site-blokkades. Ook het EU Intellectual Property Office en DG Connect waren bij de bijeenkomst aanwezig.
Het rapport verschijnt op een moment dat online tussenpersonen zich steeds krachtiger verzetten tegen blokkadebeleid in Europa. Tegelijkertijd is de Europese Commissie nog bezig met het ontwikkelen van geharmoniseerde richtlijnen voor lidstaten.
