Eater
Het hoogste gerechtshof van de Europese Unie heeft geoordeeld dat uitgevers die gebruikmaken van geavanceerde geo-blokkering niet aansprakelijk zijn voor auteursrechtschending, ook niet wanneer gebruikers hun beperkingen omzeilen met een vpn. Daarmee zijn ook vpn-providers niet aansprakelijk, zo blijkt uit het vonnis in de spraakmakende auteursrechtzaak rond digitale kopieën van het iconische dagboek van Anne Frank.
Het dagboek van Anne Frank geldt wereldwijd als een van de bekendste literaire werken uit de geschiedenis.
Hoewel het belang van het dagboek algemeen wordt erkend, staat de toegankelijkheid van de digitale manuscripten al geruime tijd centraal in een Nederlandse auteursrechtzaak die uiteindelijk bij het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ-EU) terechtkwam.
Het juridische geschil ontstond door verschillen in de duur van de auteursrechtelijke bescherming binnen de EU. Delen van de manuscripten van Anne Frank zijn in Nederland beschermd tot 2037, terwijl hetzelfde materiaal in België en veel andere EU-lidstaten al jaren geleden in het publiek domein is beland.
Om met deze tegenstrijdige regels om te gaan, publiceerde de Nederlandse Anne Frank Stichting een wetenschappelijke editie online met “state-of-the-art” geo-blokkering, zodat bezoekers uit Nederland de site niet konden openen. Bezoekers uit Nederland en andere landen waar het werk nog beschermd is, krijgen een duidelijke melding te zien waarin die toegangsbeperkingen worden uitgelegd.
“De wetenschappelijke editie van de manuscripten van Anne Frank kan niet in alle landen beschikbaar worden gesteld vanwege auteursrechtelijke overwegingen,” luidt de boodschap die geblokkeerde bezoekers te zien krijgen.
Ondanks deze blokkademaatregelen was de in Zwitserland gevestigde Anne Frank Fonds niet tevreden. De Fonds stelde in feite dat als een blokkade niet voor 100 procent te omzeilen is, de content helemaal niet online zou mogen staan.
De Nederlandse rechtbank verwierp dat standpunt en oordeelde dat de gedaagden redelijke maatregelen hadden genomen om toegang vanuit Nederland te voorkomen. De Fonds ging in beroep, maar zonder succes. Daarna belandde de zaak bij de Hoge Raad, die meerdere vragen voorlegde aan het hoogste EU-hof over de neutraliteit van vpn’s en de vraag of geo-blokkering voldoende is.
Geavanceerde geo-blokkering is voldoende
In januari publiceerde advocaat-generaal Rantos zijn conclusie, waarin hij stelde dat geo-blokkering een toereikende maatregel is en dat vpn-providers neutrale tussenpersonen zijn. Die conclusie was niet bindend, maar zette wel de toon voor wat volgde.
Vorige week deed de Tweede Kamer van het HvJ-EU uitspraak. Het Hof oordeelde dat een werk dat in sommige EU-lidstaten in het publiek domein is, maar in een andere lidstaat nog onder auteursrecht valt, op een geo-geblokkeerde website mag worden gepubliceerd zonder dat dit in het beschermde land wordt gezien als een inbreukmakende “mededeling aan het publiek”.
Het Hof erkende dat geo-blokkering met een vpn kan worden omzeild, maar dat is niet de beslissende factor. Als een uitgever er bewust voor kiest om geavanceerde geo-blokkering te gebruiken om bezoekers uit een bepaald land te weren, is duidelijk dat deze mensen niet tot de beoogde doelgroep behoren.
“Hoewel het waar is dat geo-blokkeringsmaatregelen, waaronder geavanceerde maatregelen, net als elke technologische maatregel kunnen worden omzeild, met name door gebruik te maken van een vpn of een vergelijkbare dienst, kan de mogelijkheid van een dergelijke omzeiling op zichzelf en in alle omstandigheden geen doorslaggevende factor zijn om te concluderen dat die maatregelen ontoereikend en daarmee ineffectief zijn,” aldus het vonnis.
Het Hof verwierp ook het idee dat uitgevers strengere toegangscontroles zouden moeten gebruiken, zoals abonnementen of inlogvereisten. Zulke maatregelen zouden de vrije toegang voor gebruikers in landen waar het werk in het publiek domein is, onevenredig beperken.
De website van Anne Frank gebruikt ook een pagina waar bezoekers moeten bevestigen dat zij de site openen vanuit een land waar het werk in het publiek domein is.
Het Hof oordeelde dat deze maatregel op zichzelf niet voldoende of doeltreffend is.
Vpn-providers zijn niet aansprakelijk
Vpn-providers zijn niet aansprakelijk als hun diensten worden gebruikt om geavanceerde geo-blokkerings maatregelen te omzeilen. Datzelfde geldt ook wanneer die geo-blokkering vanaf het begin al niet effectief is.
Het hoogste EU-hof ziet vpn-providers als neutrale tussenpersonen en verwijst daarbij naar eerdere uitspraken waarin YouTube en Uploaded niet aansprakelijk werden gehouden voor gebruikers die piraterij pleegden. Als tussenpersoon is een vpn in wezen slechts een veilig en neutraal routeringsmiddel dat zelf niets aan het publiek mededeelt.
“De aanbieder van een vpn of vergelijkbare diensten die worden gebruikt om een ineffectieve geo-blokkerings maatregel te omzeilen en die rechtmatige technische hulpmiddelen zijn die gebruikers legitiem mogen gebruiken, kan niet worden geacht het werk ook aan het publiek te hebben meegedeeld,” luidt het vonnis.
Het Hof legde uit dat een vpn-aanbieder “geen eindgebruikers toegang geeft tot een beschermd werk” en voegde daaraan toe dat hij “geen onmisbare rol” speelt bij een eventuele mededeling aan het publiek.
Deze conclusie is belangrijk. Zij bevestigt in feite dat het hoogste EU-hof vpn-providers niet als auteurs rechten inbreuk makers ziet, enkel omdat hun technologie gebruikers in staat stelt geografische beperkingen te omzeilen.
De bredere gevolgen
De uitspraak van het HvJ-EU betekent dat vpn-providers onder het EU-recht niet rechtstreeks aansprakelijk worden gehouden. Die vaststelling moet echter nog wel door lokale rechters worden uitgelegd.
In deze zaak gaat het dossier terug naar de Hoge Raad, die nog moet bepalen of het geo-blokkerings systeem van de Anne Frank Stichting daadwerkelijk voldoet aan de norm van “state-of-the-art”.
De uitspraak komt op een moment dat de positie van vpn’s in de handhaving van auteursrechten ook vanuit de andere kant wordt getest. In Frankrijk bijvoorbeeld moeten vpn’s piratensites blokkeren, omdat zij worden gezien als belangrijke tussenpersonen, vergelijkbaar met internetproviders.
De uitspraak van het HvJ-EU staat niet rechtstreeks op gespannen voet met de Franse rechterlijke bevelen, die zijn uitgevaardigd op basis van de Franse sportcode. Toch worden ook die blokkadebevelen fel bestreden en kunnen zij uiteindelijk eveneens bij het hoogste EU-hof terechtkomen.
