Eater
Adviseur van het hoogste EU-rechtshof steunt VPN-neutraliteit in auteursrechtelijke strijd rond Anne Frank
Een baanbrekende rechtszaak over auteursrechten met betrekking tot digitale kopieën van het iconische dagboek van Anne Frank helpt belangrijke vragen te beantwoorden over geo-blocking en een handhavingsinstrument voor auteursrechten. Volgens een nieuw advies van advocaat-generaal Rantos van de EU pleit het ervoor dat uitgevers die gebruikmaken van ‘state-of-the-art’ blokkades niet aansprakelijk zijn voor auteursrechtinbreuk, zelfs niet als gebruikers deze blokkades omzeilen met een VPN. Cruciaal is dat het advies ook VPN-aanbieders beschermt, die worden gezien als neutrale tussenpersonen die niet verantwoordelijk zijn voor het digitale ‘binnenkomen’ van hun gebruikers.
Het dagboek van Anne Frank, geschreven door een jong meisje dat zich tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam verborgen hield voor de nazi’s, is een van de bekendste literaire werken uit de geschiedenis.
Hoewel het belang van het dagboek algemeen wordt erkend, staat de toegankelijkheid van de digitale versie ervan centraal in een juridische strijd van deze tijd.
Deze auteursrechten worden beheerd door het in Zwitserland gevestigde Anne Frank Fonds, dat de enige erfgenaam was van Anne’s vader, Otto Frank. Het Fonds stelt dat veel gedrukte versies van het dagboek nog tientallen jaren beschermd blijven, en zelfs de manuscripten zijn niet overal vrij beschikbaar.
In Nederland zijn bijvoorbeeld bepaalde delen van de manuscripten tot 2037 auteursrechtelijk beschermd, terwijl ze in buurlanden zoals België al tot het publieke domein behoren.
Anne Frank ©
Om deze botsende wetten te omzeilen, publiceerde de Nederlandse Anne Frank Stichting een wetenschappelijke editie online met “state-of-the-art” geo-blocking om te voorkomen dat inwoners van Nederland toegang krijgen tot de site. Bezoekers uit Nederland en andere landen waar het werk beschermd is, krijgen een duidelijke melding te zien waarin zij worden geïnformeerd over deze toegangsbeperkingen.
“De wetenschappelijke editie van de Anne Frank manuscripten kan niet in alle landen beschikbaar worden gesteld vanwege auteursrechtelijke overwegingen,” is de boodschap die geblokkeerde bezoekers te zien krijgen.
Ondanks deze blokkades was het in Zwitserland gevestigde Anne Frank Fonds ontevreden. Het Fonds stelde in wezen dat als een blokkade niet voor 100% onomzeild kan worden, de inhoud helemaal niet online zou moeten staan.
De Nederlandse rechtbank van eerste aanleg verwierp dit argument en stelde dat de gedaagden redelijke maatregelen hadden genomen om toegang vanuit Nederland te voorkomen. Het Fonds ging in hoger beroep, zonder succes, en de zaak ligt nu bij de Hoge Raad der Nederlanden, die meerdere vragen aan het hoogste EU-rechtshof (het Hof van Justitie van de Europese Unie, CJEU) heeft voorgelegd om duidelijkheid te verschaffen over VPN-neutraliteit en de toereikendheid van geo-blocking.
Adviseur Hof steunt VPN-neutraliteit
In een deze maand gepubliceerd advies neemt advocaat-generaal Rantos van het Hof van Justitie van de Europese Unie het standpunt in van het gezonde verstand en concludeert dat geo-blocking een voldoende maatregel is om ongeautoriseerde toegang tegen te gaan.
Het advies stelt dat digitale auteursrechtbeschermingen altijd kunnen worden doorbroken of omzeild. Dat betekent op zich niet automatisch dat de uitgever aansprakelijk is, vooral niet wanneer ‘state-of-the-art’ geo-blocking maatregelen zijn toegepast, zoals de Anne Frank Stichting betoogde.
“Aansprakelijkheid ontstaat alleen als de technische maatregelen opzettelijk ontoereikend zijn zodat ze gemakkelijk te omzeilen zijn,” aldus het advies.
Even belangrijk is de conclusie van Rantos dat een VPN-aanbieder niet aansprakelijk is voor onrechtmatige handelingen van gebruikers die hun dienst gebruiken om geografische beperkingen te omzeilen.
“Het louter feit dat dergelijke diensten mogelijk voor [onrechtmatige] doeleinden worden gebruikt, is niet voldoende om te stellen dat de dienstverleners zelf het beschermde werk publiekelijk toegankelijk maken,” schrijft de advocaat-generaal.
“Dit zou anders zijn indien die dienstverleners actief het onrechtmatig gebruik van hun diensten zouden aanmoedigen. In dat geval zouden zij worden beschouwd als het spelen van een essentiële rol bij het beschikbaar maken van de betreffende werken.”
Met andere woorden: het advies komt erop neer dat VPN’s neutrale diensten zijn en alleen aansprakelijk kunnen worden gesteld als ze actief inbreuk op het auteursrecht of ander wangedrag aanmoedigen.
Wat volgt hierna?
Het advies is niet bindend voor het Hof van Justitie, dat naar verwachting later dit jaar zijn definitieve uitspraak zal doen. Deze uitspraak zal cruciaal zijn voor de digitale toekomst van het Anne Frank-dagboek en voor alle andere geo-blocked inhoud op internet.
Indien het Hof het advies van advocaat-generaal Rantos volgt, blijft de huidige situatie bestaan. Mocht geo-blocking echter onvoldoende worden bevonden, dan zou dit gevolgen hebben voor honderden populaire sites en diensten, waaronder alle bekende videostreamingplatformen.
Erger nog, als VPN’s aansprakelijk worden gesteld voor de handelingen van gebruikers zonder dat de aanbieders daarvan op de hoogte zijn, zou dat kunnen leiden tot aanzienlijke negatieve reacties.
