Eater
Budgie 10.10 is de eerste uitgave die de officiële overstap van X11 naar Wayland markeert en tevens de laatste versie in de Budgie 10-serie.
De ontwikkelaars van de Budgie-desktop hebben vandaag de release en algemene beschikbaarheid van Budgie 10.10 aangekondigd. Dit is de laatste update in de Budgie 10-serie en de allereerste versie die volledig Wayland-only is.
De ontwikkeling van Budgie 10.10 begon meer dan een jaar geleden. In deze periode zijn veel onderdelen van Budgie al overgezet naar Wayland. Het resultaat is dat Budgie 10.10 de eerste moderne desktopomgeving is die met deze release officieel afscheid neemt van X11 en volledig op Wayland draait.
Budgie 10.10 maakt gebruik van een breed scala aan Wayland-protocollen, zoals ext-workspace-v1, wlr-foreign-toplevel-management-unstable-v1, wlr-layer-shell-unstable-v1, wlr-output-management-unstable-v1 en xdg-output-unstable-v1. Daarmee ondersteunt het de volledig Wayland-gebaseerde Budgie-sessie.
Hoewel de ontwikkelaars werken aan hun eigen Wayland-compositor, adviseren zij voorlopig een compositor gebaseerd op wlroots, zoals Labwc. Hiervoor is zelfs een “labwc bridge” ontwikkeld die automatisch bij het inloggen wordt gestart. Deze zorgt ervoor dat de configuratie van Budgie voor Labwc wordt overgenomen naar ~/.config/budgie-desktop/labwc om conflicten met bestaande instellingen te voorkomen.
Dankzij deze brug zijn diverse functies onder Wayland mogelijk, zoals de standaardtoetsenbordsnelkoppelingen voor essentiële handelingen, invoeraccelaratie voor muizen en touchpads, uniforme thema’s voor lettertypen, slagschaduwen en titelbalkindelingen, specifieke vensterregels voor het bureaublad en verschillende vensterbeheerfuncties. Kortom: alles werkt precies zoals je dat gewend was in de X11-sessie.
“De ervaring van het gebruik van Budgie Desktop onder Wayland blijft in de kern hetzelfde als onder X11,” legt Joshua Strobl uit. “Je hebt nog steeds je applets, panelen en Raven, net als bureaubladpictogrammen dankzij Budgie Desktop View. De toetscombinaties blijven bekend. Het team heeft enorm veel tijd gestoken in een zo soepel mogelijke overgang naar Wayland voor de gebruikers.”
Budgie 10.10 bevat ook diverse populaire Wayland-tools, zoals grim en slurp voor schermafbeeldingen, swayidle, gtklock of swaylock en wlopm voor schermvergrendeling en inactiviteitsbeheer, swaybg voor bureaubladachtergronden en wdisplays voor het beheren van scherminstellingen.
Naast alle Wayland-aanpassingen brengt Budgie 10.10 ook vernieuwingen in meerdere applets, zoals IconTasklist, Night Light, Tasklist, Workspaces en Notifications. Daarnaast zijn er verbeteringen aan de panelen en interne tools zoals Budgie Control Center, Budgie Desktop View en Budgie Session.
Bijzonder is dat de Night Light-applet nu samenwerkt met Gammastep om de kleurtemperatuur van het scherm te regelen. De Notifications-applet biedt nu de mogelijkheid om met een middelste muisklik eenvoudig de Niet Storen-modus in of uit te schakelen. De Tasklist-applet is moderner gemaakt en schaalt beter bij veel geopende apps.
Daarnaast maken zowel Budgie Panel als Budgie Desktop View nu gebruik van layer-shell. Het Budgie Panel verankert zich zo aan de schermranden, terwijl Budgie Desktop View zorgt dat het op de juiste plek achter vensters, Raven en het paneel blijft.
Ten slotte kreeg het Budgie Control Center zichtbaarheidstoetsen voor diverse panelen, Wayland-ondersteuning voor het Multitasking-paneel, configuratiebestanden om aan te passen welke vensterbeheerders worden getoond, een apart paneel voor Night Light en ondersteuning voor verschillende toegankelijkheidsopties, zoals een loepfunctie.
Budgie 10.10 zal binnenkort beschikbaar zijn in de stabiele softwarebronnen van populaire GNU/Linux-distributies, zoals openSUSE Tumbleweed en Arch Linux. Daarnaast wordt het opgenomen in de aankomende versies Fedora Linux 44 en Ubuntu Budgie 26.04 LTS, die naar verwachting rond april 2026 verschijnen.
